ChatGPT veya Gemini ile Okul Projesi Hazırlamak: Adım Adım Dürüst Yöntem

ChatGPT veya Gemini ile okul projesi hazırlamanın dürüst yolu, aracı projeyi yazdırmak için değil; konuyu daraltmak, soru üretmek ve kendi taslağını sınamak için kullanmaktır. Araçtan gelen her bilgi bir kaynaktan doğrulanır, kullanılan her prompt bir günlüğe yazılır ve öğretmene yapay zekanın nerede, ne için kullanıldığı açıkça söylenir. Bu yazı, bu iş akışını adım adım anlatıyor.

Daha önce yapay zeka ile ödev yapmanın kopya mı, öğrenme mi olduğunu tartışmıştık. Bu kez etik tartışmayı bir kenara bırakıp pratiğe geçiyoruz: Masanın başında oturan bir öğrenci, ChatGPT ile proje ödevi hazırlarken tam olarak ne yapmalı?

Başlamadan önce: Kimin hesabıyla?

Pratik adımlara geçmeden önce küçük ama önemli bir konu var. Yaygın sohbet araçlarının kullanım koşulları yaşa göre kurallar içerir. Çoğu, 13 yaş altındaki çocukların kendi adına hesap açmasına izin vermez; 13-18 yaş arası için genellikle veli izni ister. Bazı araçlar küçük yaşlar için ebeveyn denetimli seçenekler sunar. Koşullar zaman zaman değiştiği için güncel kuralı her zaman aracın kendi sayfasından kontrol etmek gerekir.

Ortaokul çağındaki bir öğrenci için en sağlıklı yol, aracı velinin hesabıyla ve veliyle birlikte kullanmaktır. L’Atelier AI’da da çocuklar kendi adına yapay zeka hesabı açmaz; atölyeye ait hesaplarla ve mentor gözetiminde çalışır. Bu yaklaşımın ayrıntılarını güvenlik ve etik sayfamızda bulabilirsiniz.

Adım 1: Konuyu seçmek ve daraltmak

Proje ödevlerinin çoğu, konu çok geniş seçildiği için zorlaşır. “İklim değişikliği” bir konu değil, bir kütüphanedir. Yapay zeka burada gerçekten işe yarar: Geniş bir alanı daraltmaya yardım eder.

Örnek bir prompt:

“7. sınıf fen projesi için iklim değişikliğiyle ilgili, okulda ya da evde gözlem yapılarak araştırılabilecek 10 dar soru öner. Her birinin yanına hangi veriyi toplamam gerektiğini yaz.”

Gelen listeden birini seçmek öğrencinin işidir. Seçerken şu üç soruyu sormak iyi bir filtredir:

• Bu soruyu gerçekten merak ediyor muyum?
• Kendi verimi toplayabilir miyim?
• Teslim tarihine kadar bitirebilir miyim?

Seçimin gerekçesini bir cümleyle yazmak, sonradan öğretmene anlatırken çok işe yarar.

Adım 2: Prompt günlüğünü açmak

Projenin ilk gününden itibaren basit bir belge açın ve adını “prompt günlüğü” koyun. Her yapay zeka kullanımında şunları yazın:

Gün	Kullanılan araç	Ne sordum?	Ne cevap geldi (kısaca)?	Ne yaptım?
1. gün	ChatGPT	Konu daraltma önerileri	10 soru listesi	4 numarayı seçtim, soruyu değiştirdim

Bu günlük üç işe yarar. Öğrencinin kendi düşünme sürecini görmesini sağlar, öğretmene şeffaflık sunar ve “Bunu sen mi yazdın?” sorusuna somut bir cevap olur. İyi yazılmış bir prompt ile belirsiz bir prompt arasındaki farkı da bu günlükte zamanla fark etmeye başlarsınız. Bu konuda daha fazlası için prompt mühendisliği yazımıza göz atabilirsiniz.

Adım 3: Kaynakları doğrulamak

Sohbet araçları bilgiyi bir ansiklopedi gibi saklamaz; bir sonraki kelimeyi tahmin ederek metin üretir. Bu yüzden kulağa çok emin gelen ama yanlış olan bilgiler üretebilir. Buna halüsinasyon denir.

Doğrulama için basit bir kural: Araçtan gelen her bilgi, en az bir güvenilir kaynakta bulunmadan projeye girmez.

Pratikte:

1. Araçtan gelen bilgileri bir liste halinde yazın.
2. Her biri için ders kitabında, resmi bir kurumun sayfasında ya da ansiklopedide karşılığını arayın.
3. Bulduğunuz kaynağı projeye yazın; aracı değil.
4. Karşılığını bulamadığınız bilgiyi projeden çıkarın.

Adım 4: Halüsinasyonu yakalamak

Bazı işaretler, bir cevabın uydurma olabileceğini gösterir:

• Çok kesin sayılar: Kaynağı belirtilmeyen yüzdeler, tarihler, istatistikler.
• Var olmayan kaynaklar: Araç bir kitap, makale ya da bağlantı öneriyorsa, o kaynağın gerçekten var olduğunu kontrol edin. Uydurma kaynak, en sık görülen halüsinasyon türlerinden biridir.
• Tutarsızlık: Aynı soruyu biraz farklı sorduğunuzda farklı bir cevap geliyorsa dikkat.
• Fazla genel cümleler: “Uzmanlara göre…” gibi kimin söylediği belli olmayan ifadeler.

Kullanışlı bir alıştırma: Araca “Bu cevaptaki hangi bilgilerden emin değilsin?” diye sormak. Cevap her zaman doğru olmayabilir ama öğrenciye eleştirel okuma alışkanlığı kazandırır. Konunun temelini yapay zeka halüsinasyonu yazımızda anlattık.

Adım 5: Kendi verini toplamak

Bir projeyi gerçekten öğrenciye ait kılan şey, kendi topladığı veridir. Yapay zeka internetteki genel bilgiyi özetleyebilir ama sizin sınıfınızdaki anketin sonucunu, balkonunuzdaki sıcaklık ölçümünü ya da okul bahçesindeki kuş sayımını bilemez.

Veri toplama örnekleri:

• Sınıf arkadaşlarına 5 soruluk kısa bir anket (katılımcıların izniyle, isim toplamadan)
• Bir hafta boyunca aynı saatte yapılan ölçümler
• Fotoğraflarla belgelenen gözlemler

Yapay zeka bu aşamada yardımcı rol üstlenebilir: anket sorularını daha tarafsız hale getirmek için öneri almak ya da toplanan verinin nasıl bir grafikle gösterilebileceğini sormak. Ama veriyi toplayan ve yorumlayan öğrencidir.

Adım 6: Yazmak ve araçla sınamak

Metni öğrenci yazar. Taslak bittikten sonra yapay zeka bir eleştirmen olarak kullanılabilir:

“Aşağıdaki proje metnini bir 7. sınıf öğretmeni gibi oku. Metni yeniden yazma; yalnızca belirsiz kalan yerleri ve eksik gerekçeleri madde madde söyle.”

“Yeniden yazma” ifadesi önemlidir. Amaç metni araca devretmek değil, kendi metnini güçlendirmektir. Gelen önerilerden hangisini uyguladığınızı prompt günlüğüne yazın.

Adım 7: Öğretmene açıklamak

Birçok öğretmen artık yapay zeka kullanımına dair kendi kurallarını belirliyor. Proje başlamadan önce bu kuralı öğrenmek ilk iştir. Kullanıma izin varsa, projenin sonuna kısa bir “Yapay zeka kullanım notu” eklemek iyi bir alışkanlıktır:

“Bu projede ChatGPT’yi konu daraltmak ve taslağımdaki belirsiz yerleri bulmak için kullandım. Tüm bilgileri kaynakçadaki kaynaklardan doğruladım. Anket verisini kendim topladım. Prompt günlüğüm ektedir.”

Bu not, öğretmenin güvenini kazanır ve öğrenciye sürecinin sahibi olduğunu hissettirir.

Özet: Yedi adımlık iş akışı

1. Hesap kurallarını kontrol et, küçük yaştaysan veliyle birlikte çalış.
2. Konuyu araçla daralt, seçimi kendin yap.
3. Prompt günlüğünü aç.
4. Her bilgiyi bir kaynaktan doğrula.
5. Halüsinasyon işaretlerini ara.
6. Kendi verini topla.
7. Metni kendin yaz, araçla sına ve kullanımı öğretmene açıkla.

Sık sorulan sorular

Öğretmen yapay zeka kullanımını yasakladıysa ne yapmalı?

Kurala uymak gerekir. Yapay zeka o projede kullanılmaz; öğrenci aynı iş akışını kütüphane ve kendi gözlemleriyle yürütebilir.

ChatGPT mi, Gemini mi daha iyi?

Bu yöntem araçtan bağımsızdır. Hangisini kullanırsanız kullanın doğrulama, günlük tutma ve kendi verisini toplama adımları aynıdır.

Prompt günlüğü tutmak zaman kaybı değil mi?

Proje başına birkaç dakikalık ek iş getirir ama hem öğrenmeyi görünür kılar hem de olası bir “Bunu kim yazdı?” sorusunu baştan yanıtlar.

Son söz

Yapay zekayla dürüst çalışmak, ondan daha az yararlanmak anlamına gelmez; tam tersine, aracı doğru yerde kullanmayı öğrenmek demektir. L’Atelier AI’da gençler bu alışkanlıkları gerçek projeler üzerinde, mentor eşliğinde kazanıyor. Nasıl çalıştığımızı görmek için bir ücretsiz deneme oturumuna katılabilirsiniz.